Καταβόθρες

Λίγα λόγια πρώτα για το Καρστικό φαινόμενο και τις καταβόθρες.

Το καρστικό φαινόμενο είναι αποτέλεσμα της χημικής διάλυσης του γύψου από το φρέσκο νερό που εισέρχεται και κυκλοφορεί μέσα σε αυτό, με αποτέλεσμα την δημιουργία κενών ή σπηλαίων ή καρστικών εγκοίλων όπως αυτά ονομάζονται.

Η κατάρρευση των υπερκείμενων στρώσεων (κυρίως αμμοχάλικων) πάνω από καρστικά έγκοιλα, τα οποία είναι συνήθως κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία καταβόθρων διαφορετικής διαμέτρου και βάθους.

Κάθε φορά που υπάρχει ροή νερού στον ποταμό, το νερό αυτό διαμέσου των καταβόθρων ή άλλων ανοιγμάτων εισρέει και κυκλοφορεί μέσα στο γύψο με αποτέλεσμα να δημιουργούνται  ευνοϊκές συνθήκες είτε για μεγέθυνση των υφιστάμενων καταβόθρων είτε για δημιουργία νέων. Επίσης το φρέσκο νερό του ποταμού εισρέοντας και κυκλοφορώντας μέσα στο γύψο εξασκεί τόσο μηχανική όσο και χημική επίδραση, δηλαδή συμπαρασύρει υλικά του γεμίσματος των κενών των καταβόθρων ή σπηλαίων  και ταυτόχρονα συνεχίζει την διάλυση του γύψου.

Αιτία για την εμφάνιση του φαινομένου αυτού στην περιοχή μας είναι αφ’ ενός η γεωλογία της περιοχής και αφ’ εταίρου ο δραστικός υποβιβασμός της στάθμης του νερού μέσα στο γύψο, εξ’αιτίας της υπεράντλησης  νερού μέσω των  γεωτρήσεων.

Το φαινόμενο αυτό έγινε εμφανές στα μέσα του 1992 και ήταν η αιτία για τη διεξαγωγή μελέτης αλλά και σειράς ερευνητικών γεωτρήσεων από τις αρμόδιες κυβερνητικές υπηρεσίες. Συγκεκριμένα οι έρευνες αυτές διεξήχθησαν σε δύο φάσεις και είχαν σαν στόχο την προσπάθεια οριοθέτησης της ζώνης επικινδυνότητας. Προς τον σκοπό αυτό   διεξήχθησαν περισσότερες από 36 ερευνητικές γεωτρήσεις ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιήθηκαν και γεωφυσικά στοιχεία που υπήρχαν στο τμήμα γεωλογικής επισκόπησης από παλαιότερες έρευνες. Αποτέλεσμα της έρευνας αυτής ήταν ο τελικός χάρτης ο οποίος μας παραδόθηκε στα μέσα του 2000 και ο οποίος παρουσιάζει λεπτομερώς τις διάφορες ζώνες επικινδυνότητας.

Ζώνες επικινδυνότητας
Επειδή ο καθοριστικός παράγοντας για την δημιουργία των καταβόθρων στην περιοχή μας είναι η ίδια η γεωλογία περιοχής του ποταμού Γιαλιά, γι’ αυτό και ο μεγαλύτερος αριθμός των καταβόθρων εμφανίζεται μέσα στην ίδια την κοίτη του ποταμού καλύπτοντας μια απόσταση συνολικού μήκους σχεδόν ενός χιλιομέτρου. Τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν καταβόθρες και εκτός της κοίτης στα βόρεια του ποταμού προς την πλευρά της Νήσου. Τα βάθη του γύψου γενικά προς αυτή την πλευρά είναι σχετικά μικρά, ενώ στα Νότια του ποταμού προς το Πέρα Χωριό ο γύψος βυθίζεται απότομα σε μεγαλύτερα βάθη με αποτέλεσμα να μην εμφανιστούν καθόλου καταβόθρες. Ο διαχωρισμός των ζωνών επικινδυνότητας έγινε με κριτήριο το βαθμό επικινδυνότητας σε σχέση με οποιαδήποτε πολεοδομική ή άλλη οικοδομική ανάπτυξη και κατ’ επέκταση με γνώμονα τις συνθήκες ασφάλειας που απαιτούνται τόσο για τις υφιστάμενες όσο και για τις μελλοντικές κατασκευές. Ταυτόχρονα τονίζεται με έμφαση ότι τα όρια των διαφόρων ζωνών δεν θα πρέπει να θεωρηθούν απόλυτα αλλά ενδεικτικά – προσεγγιστικά. Οι ζώνες που διαχωρίστηκαν στη περιοχή είναι οι ακόλουθες:

Ζώνη με επικινδυνότητα Πρώτου βαθμού
Η ζώνη αυτή καλύπτει την κοίτη του ποταμού και περιοχές πλησίον της κοίτης. Στη ζώνη αυτή υπάρχουν διάσπαρτες καταβόθρες καθώς και υπόγεια έγκοιλα. Ταυτόχρονα χαρακτηρίζεται από τα μικρά βάθη του γύψου και τα υπερκείμενα στρώματα με χαμηλές αντοχές. Για το λόγο αυτό δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο εμφάνισης νέων καταβόθρων οποιαδήποτε χρονική στιγμή μετά από νέες ροές του ποταμού. Κατά συνέπεια η ζώνη αυτή δεν μπορεί να προσφέρει ικανοποιητικές συνθήκες ασφάλειας γι’ αυτό και συστήνεται όπως αποφευχθεί κάθε πολεοδομική ανάπτυξη στη ζώνη αυτή.

Ζώνη με επικινδυνότητα Δευτέρου βαθμού
Η ζώνη αυτή είναι πιο απομακρυσμένη από την κοίτη του ποταμού σε σχέση με την προηγούμενη, και δεν έχουν παρατηρηθεί μέχρι σήμερα καταβόθρες. Το βάθος του γύψου εδώ είναι μεγαλύτερο γι’ αυτό το ενδεχόμενο εμφάνισης καταβόθρων είναι πιο απομακρυσμένο παρ’ όλο που δεν αποκλείεται. Γι’ αυτό τον λόγο προτείνεται όπως σε κάθε περίπτωση πολεοδομικής ανάπτυξης μέσα στην ζώνη αυτή, ο ιδιοκτήτης διεξάγει λεπτομερή γεωλογική έρευνα στον χώρο κατασκευής του έργου του, ούτος ώστε να καταλήγει στο κατάλληλο σχεδιασμό της θεμελίωσης του και να αναλαμβάνει ο ίδιος την ευθύνη της ασφάλειας του έργου.

Μη επικίνδυνη ζώνη
Στη ζώνη αυτή  ο γύψος είναι σε αρκετά μεγάλα βάθη κι’έτσι θεωρείται απομακρυσμένο κάθε ενδεχόμενο εμφάνισης καταβόθρων. Κατά συνέπεια οι συνθήκες ασφάλειας στη ζώνη αυτή θεωρούνται γενικά ικανοποιητικές.

Τρόποι επίλυσης του προβλήματος
Δυστυχώς λύσεις όπως εκτροπή ή ισοπέδωση στην κοίτη του ποταμού κ.λ.π. δεν αναμένεται να δώσουν μόνιμες και ασφαλείς λύσεις. Η μόνη λύση που αναμένεται να αποδώσει είναι η επαναφορά του συστήματος στην αρχική φυσική κατάσταση του. Για το σκοπό αυτό πρέπει να γίνει προσπάθεια ανάκαμψης της στάθμης του υπογείου νερού με την διακοπή της υπεράντλησης. Αποτέλεσμα αυτού θα είναι σταδιακά να μειωθεί και σε κάποια χρονική περίοδο να σταματήσει η εισροή όμβριου νερού στις καταβόθρες και γενικά στο γύψο.

Αυτό αφορά την επιστημονική προσέγγιση του θέματος των καταβόθρων. Υπάρχει όμως και το θέμα των ιδιοκτησιών που βρίσκονται στη ζώνη Α΄ και Β΄ βαθμού επικινδυνότητας και για ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει και το ανθρωπιστικό θέμα. Όπως είναι γνωστό 3 οικογένειες στο Πέρα Χωριό και άλλες τόσες στη Νήσου υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Ένα άλλο θέμα που θα αρχίσει να προωθείται είναι η αντικατάσταση όλων των υπόλοιπων περιουσιών που βρίσκεται στη ζώνη Α΄ Βαθμού επικινδυνότητας εφόσον αυτή βρίσκεται σε Λευκή ζώνη όπου δεν μπορεί να γίνει καμιά αξιοποίηση της.

Θέση του Συμβουλίου είναι ότι θα πρέπει να εφαρμοστούν επιστημονικές μέθοδοι ώστε το φαινόμενο να σταθεροποιηθεί για να αποκλειστούν οποιοιδήποτε  κίνδυνοι.

ΟΙ εισηγήσεις που προωθούνται είναι η κατασκευή αριθμού φρακτών τύπου gabion ανάντη του ποταμού Γιαλιά ώστε το νερό του ποταμού να καθυστερεί και να γίνεται καλύτερος εμπλουτισμός των υπόγειων νερών. Επίσης τροχιοδρομέιται η μεταφορά ανακυκλωμένου νερού από την περιοχή «Βαθειά Γωνιά του Αγίου Σωζόμενου για υποκατάσταση των ποσοτήτων νερού που αντλούνται έτσι ώστε να γίνει δυνατή η διακοπή στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό της άντλησης. Το ανακυκλώσιμό νερό είναι κατάλληλο για την άρδευση δένδρων και κτηνοτροφικών φυτών.       

Το Συμβούλιο κάνει έκκληση σε όλους τους κατοίκους να μη επισκέπτονται την περιοχή Α΄ Βαθμού επικινδυνότητας και να μην αφήνουν τα παιδιά τους για κανένα λόγο να προσεγγίζουν την περιοχή αυτή.

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης συμφώνησε με τη διακηρυγμένη άποψη του Συμβουλίου για την τη δημιουργία επιστημονικού πάρκου, αφού αποζημιωθούν οι ιδιοκτήτες ή αντικατασταθεί  η γη με κρατική  αντίστοιχης αξίας. Το πρόγραμμα, αν τελικά εγκριθεί θα επιχορηγηθεί από ευρωπαϊκά κονδύλια. Το επιστημονικό πάρκο θα μπορούν να το επισκέπτονται, εκτός από το κοινό και επιστήμονες γεωλόγοι από την Κύπρο και από άλλες χώρες και η διακίνηση θα γίνεται με ασφαλή τρόπο ο οποίος θα προταθεί στο στάδιο της μελέτης του έργου.


» ΚΑΡΣΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΓΥΨΟΥΧΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΟ ΔΟΜΗΜΕΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Ημερολόγιο Εκδηλώσεων